Samarqand shahrida 2022 yil 22-24 iyul kunlari “O‘zbekiston madaniy merosi – yangi Renessans poydevori” VI Xalqaro Kongressi  bo‘lib o‘tdi. “O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” turkumidagi 50 dan 60 jildgacha bo‘lgan 10 ta yangi kitob-albomlarning taqdimoti- Kongressning asosiy voqeasi bo‘ldi.

Kongressda dunyoning 40 ta davlatidan 250 dan ortiq yetakchi sharqshunos olimlar – 33 nafar taniqli xalqaro muzeylar direktorlari, 15 nafar milliy muzeylar direktorlari, 15 nafardan ortiq akademiklar, 20 dan ortiq professorlar, 20 dan ortiq fan doktorlari ishtirok etdi. Ishtirokchilar orasida: YuNESKOning O‘zbekistondagi vakolatxonasi rahbari Sara Noshadi; “Al-Furqon” islom merosi fondi ijrochi direktori Soli Shohsivariy; Markaziy Osiyo va Kavkaz instituti raisi- Frederik Starr; Turkiya Fanlar akademiyasi prezidenti Muzaffer Shaker; Islom tarixi, san’ati va madaniyati tadqiqot markazi bosh direktori- Mahmud Erol Qilich; Qirg‘iziston Milliy fanlar akademiyasi prezidenti Murat Jumatayev; Mueller & Schindler  nashriyoti prezidenti Sharlotta Kramer va boshqalar bor.

Kongressning onlayn- formatida Oʻzbekiston Bosh vaziri oʻrinbosari, Oʻzbekiston Turizm va madaniy meros vaziri Aziz Abduhakimov ishtirok etdi; ICCN UNESCO Bosh kotibi Xulio Blasco va YuNESKO Bosh direktorining madaniyat bo‘yicha o‘rinbosari Ernesto Renato Ottone Ramires ham qatnashdilar.

22 iyul kuni Samarqandda “O‘zbekiston madaniy merosi zamonaviy ilm-fan diqqat markazida” konferensiyasi bo‘lib o‘tdi.

22 iyul kuni Butunjahon jamiyati, Edvard Rtveladze haqidagi xotiralar kitobini taqdim etdi.

Kongressning asosiy yo‘nalishlari bo’yicha quyidagi davra suhbatlari bo‘ldi:

• “Xalqlarni birlashtiruvchi meros: Markaziy Osiyo va Ozarbayjon”

• “Butunjahon jamiyati uchun yangi yo‘nalishlar: rejalar va istiqbollar”

• “Milliy muzeylar va kolleksiyalar Butunjahon jamiyati diqqat markazida”.

• “Ommaviy axborot vositalari va O‘zbekiston madaniy merosini saqlash”.

“O‘zbekiston madaniy merosi zamonaviy ilm-fan diqqat markazida” xalqaro ilmiy konferensiyasi ochilishida, Miho muzeyining (Yaponiya) maxsus xodimi Sergey Laptev akademik E.V. Rtveladze haqidagi kitobini taqdim etdi va olim xotirasini har yili ilmiy o'qishlar bilan sharaflashni taklif qildi.

Ma’ruzachilar o‘tmishning hayratlanarli sirlariga oshufta bo’ldilar, O‘zbekistonning sirlangan afsonaviy kulolchilik buyumlari qanday yaratilgani, Hindistondagi boburiylar yodgorliklaridagi bitiklarda insoniyatga qanday xabarlar qoldirgani, o‘zbek san’atining qanday noyob eksponatlari uzoq Shvetsiyada saqlanadi, kartografik makon qancha Kaspiy dengizini sig'dira oladi, O'zbekistonda butun ilm olami ko’rish orzusida bo’lgan eng nodir Qur'onlar qayerda saqlanadi bir necha asrlar avval O'rta Osiyoda otlar  qanday bezatilgan va boshqalar haqidagi savollarga javob berishga harakat qilishdi.

Markaziy Osiyo va Kavkaz instituti raisi va eksperti Frederik Starr, o‘zining “Tafakkurdagi raqiblar, eramizning 1000-yillari: Beruniy va Ibn Sino qanday qilib o‘zlarining Uyg‘onish davrini yaratganliklari” nomli yangi kitobining sinov versiyasini ilk bor taqdim etdi.

VI kongressda O‘zbekistonning xorijiy kolleksiyalarda saqlanayotgan noyob osori-atiqalari haqida sharqshunos olimlar tomonidan bir qator shov-shuvli fikrlar bildirildi. Masalan, Malayziyadagi Islom san’ati muzeyi bosh kuratori Xeba Nayel dunyodagi yagona so‘g‘d libosi haqida gapirdi. Aynan shu muzeyda bu noyob artefakt saqlanmoqda.

Shuningdek, kongressda ilk bor o‘zbek xonlarining Rossiya imperatorlariga qilgan sovg‘alari fotosuratlari namoyish etildi. Bular- qurollar, ot jabduqlari, zargarlik buyumlari, so'zana - qo'lda tikilgan dekorativ to'qimachilik, turli matolar, shuningdek, kiyim-kechak va aksessuarlar to'plami. To'plamning katta qismi Ermitaj omborlarida saqlanadi.

Juzeppe Tuchchi nomidagi Sharq xalqlari sanʼati milliy muzeyida Buxoro amirining oltin kolleksiyasi topilgani haqidagi xabar ham, kongressning yana bir shov-shuvli hodisasi boʻldi. Noyob kolleksiyadan Kushonlar davriga oid zargarlik buyumlari, jumladan, uzuklar, sirg‘alar, marjonlarni, bilaguzuklar va tilla quymalar o‘rin olgan.

Xo‘ja Yassaviyning, turkiy tilli xalqlar “Turklarning Qur’oni” deb ataydigan eng mashhur asari- “Devon-i hikmat” (“Hikmatlar kitobi”) taqdim etildi. U haqida al-Farobiy nomidagi Qozoq Milliy universiteti kafedra professori Bakitgul Quljanova so‘zladi.

Luvrning Islom san’ati departamenti sobiq direktori Frensis Rishar  Fransiyadagi muzey va kutubxonalarda saqlanayotgan O‘zbekiston va Markaziy Osiyoning qo‘lyozma durdonalari haqida so‘zlab berdi. Sharqshunos olim, Britaniya muzeyi mutaxassisi doktor Emek Usenmezning ma’ruzasi, Buyuk Britaniya muzeyida saqlanayotgan buyuk Alisher Navoiyning umrboqiy qo‘lyozmalariga bag‘ishlandi.

“Al-Furqon” Islom merosi jamg‘armasi ijrochi direktori Soli Shohsivariy “Madaniy meros barqaror rivojlanish va millatlararo muloqot omilidir” mavzusida ma’ruza qildi. Xuda Baxsh kutubxonasi direktori Shayesta Bedar (Hindiston) Hindiston kolleksiyalarida saqlanayotgan O‘zbekiston madaniy merosining noyob namunalari haqida gapirdi.

Shuningdek, Kongress doirasida, O‘zbekiston san’atiga oid ikkita noyob kitob taqdimoti bo‘lib o‘tdi. Bular: “Orol va Amu qirg‘oqlarida. Qoraqalpoqlar san’ati” va “Ornament: estetika, sehr, mazmun” kitoblari.

VI Kongressning yopilish marosimida Oʻzbekiston madaniy merosini oʻrganish, saqlash va ommalashtirish boʻyicha Butunjahon jamiyati aʼzolarining Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevga anʼanaviy Murojaatnomasi qabul qilindi. Kitob mualliflariga esdalik sovg‘alari va “O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” turkumining yangi jildlari uchun sertifikatlar topshirildi.

O‘zbek kinosiga bag‘ishlangan davra suhbati doirasida Avitsenna, Marko Polo va Mirzo Ulug‘bek haqidagi filmlarning suratga olish jarayonidan promo va videolavhalar namoyish etildi. Materialni film rejissyori Andrey Vyazigin, Pinakotek Brera va Braydense kutubxonasi direktori Jeyms Bredbern, shuningdek, VIKO telekompaniyasining bosh prodyuseri Viktoriya Petrosyants taqdim etdi. Film Marko Poloning Venetsiyadagi hayoti va uning sayohatlari, jumladan, zamonaviy O‘zbekiston shaharlari haqida hikoya qiladi.

Kongress davomida bir qator xalqaro tashkilotlar (YUNESKO, IRCICA, ICESCO, Al-Furqon fondi) bilan ham hamkorlik memorandumlari imzolandi.

“O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” turkumidagi 10 ta yangi kitob-albomlar (51-60 jildlar) taqdimoti Kongressning asosiy voqeasi bo‘ldi. Shunday qilib, dunyoning 25 dan ortiq davlatidan 350 dan ortiq olimlar, dunyoga mashhur 100 kutubxona va muzeylar ishlagan tasvirli kitoblar to‘plami allaqachon 60 jildga yetdi.

“O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” turkumidagi 5 mingdan ortiq illyustratsiyali kitob-albomlar dunyoning 40 dan ortiq davlatidagi O‘zbekistonning muzeylari, kutubxonalari, elchixonalari va konsulliklariga bepul berildi, 10 mingdan ortiq jildlar Oʻzbekistonning oʻrta maxsus va oliy taʼlim muassasalariga tarqatildi.

Shunday qilib, illyustratsiyalashgan kitoblar to'plami allaqachon 60 jildga yetdi. Barcha jildlar bizning veb-saytimizda PDF formatida taqdim etilgan va siz ular bilan tanishishingiz mumkin.

“O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” turkumining 60 jildligidan tashqari, O‘zbekiston epigrafikasiga oid kitob-albomlar turkumi, sovg’a nashrlar va “Kattalargʻon Qurʼoni”, “Husayn Boyqaro devoni” va boshqalar kabi noyob qoʻlyozmalarning faksimil nashrlar turkumi nashr etildi.