Samarqandda Butunjahon jamiyatining “O‘zbekiston madaniy merosi – yangi Uyg‘onish davri asosi” ВИ xalqaro kongressi yakunlandi. “O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” turkumidagi 10 ta yangi kitob-albomlar (51-60 jildlar)ning taqdimoti keng ko‘lamli Kongressning asosiy voqeasi bo‘ldi. Bugungi kunda dunyoning 25 dan ortiq davlatidan 350 dan ortiq olimlar, dunyoga mashhur 100 ta kutubxona va muzeylari hamkorligida chop etilgan rasmli kitoblar to‘plami 60 jildga yetdi. Eʼtiborlisi, bu yil tojik olimi, filologiya fanlari doktori, Tojikiston Fanlar akademiyasi kutubxonasining direktori Shodimuhammad So‘fizoda mazkur yirik turkum kitoblarning navbatdagi jildini yaratish ustida ish boshlaydi. U Tojikiston fondlarida saqlanayotgan qadimiy qo‘lyozmalarni o‘rganadi, bu haqda Dialog.TJ ga bergan sharhida u batafsil to‘xtalib o‘tdi.
"Oxirgi yillarda ikki davlat prezidentining oqilona siyosati tufayli O‘zbekiston va Tojikiston o‘rtasidagi hayotning barcha jabhalarida hamkorlik qilish uchun imkoniyat paydo bo‘lganidan juda xursandman. Biz, olimlar uchun bu xayrli ish. Biz avval jips emasdik, shuning uchun biz bir tomondan tojiklar, ikkinchi tomondan o‘zbeklar o‘zaro muloqot qilish, hamkorlik qilish imkoniga ega emasdik – biz bir-birimizga muhtojmiz, chunki bizda umumiy jihatlar ko‘p. Bizning umumiy madaniy, yozma merosimiz bor. Bularning barchasini tadqqi qilishimiz kerak, tarixning unutilgan sahifalarini o‘rganishimiz, qayta tiklashimiz zarur.
Bugun biz ishtirok etayotgan “O‘zbekiston madaniy merosining tiklanishi – yangi Uyg‘onish davri asosi" deb nomlangan loyiha tufayli mazkur madaniy obyektlar naqadar muhim ekanligini, ular turli xalq va mamlakatlarni birlashtirganini ko‘ryapmiz. Biz bilamizki, madaniyatning chegarasi yo‘q, xuddi fizika fani Afrikada ham fizika bo‘lganidek, madaniyat ham hamma joyda madaniyat. Uning o‘ziga xos insonparvarlik tamoyillari bor.
Menga ushbu turkumdagi jildlardan birining muallifi sifatida ishtirok etishni taklif qilishdi. Mening jildim Tojikiston fondlarida saqlanayotgan o‘zbek tilidagi qo‘lyozma merosga bag‘ishlanadi. Jamg‘armamizning bu qismi – o‘zbek tilidagi qo‘lyozma kitoblar, afsuski, hozirgacha o‘rganilmagan, chunki bizda o‘zbek tilini biladigan mutaxassislar, matnshunoslar yo‘q. Shu sababli, ushbu material hozirgacha tadqiq etilmagan. So‘nggi maʼlumotlarga ko‘ra, birgina Tojikiston Milliy kutubxonasi qo‘lyozma merosi bo‘limida hozirgi va eski o‘zbek tillaridagi 1500 dan ortiq qo‘lyozmalar saqlanmoqda.
Men, albatta, bu mavzu ustida ishlayman. Hozirda material to‘plash, tasniflash va tahlil qilish bilan shug‘ullanyapman. Shu bois, konseptual jihatdan hozircha aniq bir narsa deya olmayman, lekin o‘rganilmagan bu ulkan fondni o‘rganish natijasida qandaydir yaxshi, foydali natijalarga erishamiz, deb umid qilaman. Chunki, o‘zingizga maʼlumki, XVIII-XIX asrlarda adabiyotimizning ko‘plab namoyandalari ikki tilda ijod qilishgan. Bu jildlarni birinchi marta ko‘rganimda, o‘zbek shoirlari devonlarining sahifalarida Hofiz, Saʼdiy g‘azallarining ko‘plab misralari borligini bildim. Adabiy did va qandaydir o‘zaro bog‘likliklarni aniqlash nuqtai nazaridan bular bizga tadqiqot uchun juda ko‘p maʼlumot beradi va umid qilamanki, bu ishni nihoyasiga yetkazaman va bu juda qiziqarli bo‘ladi”.
Eslatib o‘tamiz, Samarqand shahrida 2022 yil 22 iyuldan 24 iyulgacha davom etgan tadbir doirasida dunyoning 35 dan ortiq davlatidan kelgan taniqli sharqshunos olimlarning O‘zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlari madaniy merosiga oid 100 dan ortiq maʼruzalari tinglandi.
Kongress ishida 250 dan ortiq dunyoga mashhur sharqshunos olimlar ishtirok etdi. Ular orasida 33 nafar taniqli xalqaro muzeylar direktorlari, 15 nafar milliy muzeylar rahbarlari, 6 nafar xalqaro tashkilotlar vakillari, 15 nafardan ortiq akademik, 20 nafardan ortiq professor va 20 nafardan ortiq fan doktorlari qatnashdi. Tojikiston delegatsiyasida Milliy fanlar akademiyasi vakillari, Tojikiston Milliy kutubxonasi va Tojikiston Milliy muzeyi rahbariyati ishtirok etdi. Ularning barchasi o‘z hisobotlarini muvaffaqiyatli topshirdilar.
