BADIIY METALL

BADIIY METALL

Tavsif

Badiiy metall O‘zbekistonda amaliy sanʼatning eng qadimiy turlaridan biri, yoshi bo‘yicha kulolchilikdan keyin ikkinchi o‘rinda turadigan metallga ishlov berish sanʼatidir. O‘zbekiston hududidagi badiiy metallning dastlabki namunalari bronza davriga to‘g‘ri keladi. O‘sha vaqtdan beri metallni qayta ishlash sanʼati uzoq va voqealarga boy yo‘lni bosib o‘tdi. Uning eng yorqin davrlari namunalari ushbu albom sahifalaridagi tanlangan mahsulotlarda namoyon bo‘ladi. So‘g‘d kumushi mahsulotlari nihoyatda boy va xilma-xil bo‘lib, ularning katta qismi Davlat Ermitaji to‘plamida saqlanadi. Unda ko‘chmanchi xalqlar sanʼatining o‘sib borishi ham, saroy, shahar sanʼatining ulug‘vorligi va sokinligi ham mavjud. Afsonalar, ekzotika va real voqelik bir-biri bilan chambarchas bog‘lanib, so‘g‘d tasavvurining ajoyib olamiga yetaklaydi. Islom davri asarlarida ornamental bezak birinchi o‘ringa chiqadi, bu badiiy metall buyumlar dizaynida ham o‘z aksini topgan. Va nihoyat, o‘zbek xonliklari davri (XVIII – XX asr boshi) taqinchoqlari va idishlarida ayniqsa yaqqol aks ettirilgan. Bu davr mahsulotlari muvofiq nisbatlari, dekorativ naqshning plastik va ifodali chiziqlari, obyektlarning o‘ziga xos shakllari bilan ajralib turadi. O‘sha davrda metalga ishlov berish – chilangarlik mahsulotlari ishlab chiqarishning asosiy markazlari Buxoro, Xiva, Qo‘qon, Samarqand, Qarshi, Shahrisabz, Toshkent bo‘lgan. “O‘zbekiston sanʼati durdonalari” turkumi va uning kirish so‘zi muallifi: O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati boshqaruvi raisi, O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” loyihasi muallifi va rahbari Firdavs Abduxoliqov. Ilmiy muharrir: Elmira Gyul (“O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” loyihasining ilmiy koordinatori, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sanʼatshunoslik instituti, O‘zbekiston). Matn muallifi: Akbar Hakimov (O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sanʼat tarixi instituti akademigi). Dizayn – Lola Rajabova (KNU loyihasi, O‘zbekiston).

BADIIY METALL

Tavsif

Badiiy metall O‘zbekistonda amaliy sanʼatning eng qadimiy turlaridan biri, yoshi bo‘yicha kulolchilikdan keyin ikkinchi o‘rinda turadigan metallga ishlov berish sanʼatidir. O‘zbekiston hududidagi badiiy metallning dastlabki namunalari bronza davriga to‘g‘ri keladi. O‘sha vaqtdan beri metallni qayta ishlash sanʼati uzoq va voqealarga boy yo‘lni bosib o‘tdi. Uning eng yorqin davrlari namunalari ushbu albom sahifalaridagi tanlangan mahsulotlarda namoyon bo‘ladi. So‘g‘d kumushi mahsulotlari nihoyatda boy va xilma-xil bo‘lib, ularning katta qismi Davlat Ermitaji to‘plamida saqlanadi. Unda ko‘chmanchi xalqlar sanʼatining o‘sib borishi ham, saroy, shahar sanʼatining ulug‘vorligi va sokinligi ham mavjud. Afsonalar, ekzotika va real voqelik bir-biri bilan chambarchas bog‘lanib, so‘g‘d tasavvurining ajoyib olamiga yetaklaydi. Islom davri asarlarida ornamental bezak birinchi o‘ringa chiqadi, bu badiiy metall buyumlar dizaynida ham o‘z aksini topgan. Va nihoyat, o‘zbek xonliklari davri (XVIII – XX asr boshi) taqinchoqlari va idishlarida ayniqsa yaqqol aks ettirilgan. Bu davr mahsulotlari muvofiq nisbatlari, dekorativ naqshning plastik va ifodali chiziqlari, obyektlarning o‘ziga xos shakllari bilan ajralib turadi. O‘sha davrda metalga ishlov berish – chilangarlik mahsulotlari ishlab chiqarishning asosiy markazlari Buxoro, Xiva, Qo‘qon, Samarqand, Qarshi, Shahrisabz, Toshkent bo‘lgan. “O‘zbekiston sanʼati durdonalari” turkumi va uning kirish so‘zi muallifi: O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati boshqaruvi raisi, O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” loyihasi muallifi va rahbari Firdavs Abduxoliqov. Ilmiy muharrir: Elmira Gyul (“O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida” loyihasining ilmiy koordinatori, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sanʼatshunoslik instituti, O‘zbekiston). Matn muallifi: Akbar Hakimov (O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sanʼat tarixi instituti akademigi). Dizayn – Lola Rajabova (KNU loyihasi, O‘zbekiston).

O‘xshash kitoblar